Als er een wesp rond de tuintafel vliegt, is de eerste reactie vaak: wegwezen! Toch verdient de wesp misschien wat meer waardering. Veel mensen kennen het verschil tussen een bij, een hommel en een wesp niet eens, terwijl ze allemaal een eigen rol spelen in de natuur.
Bij, hommel of wesp
De hommel is het gemakkelijkst te herkennen. Hij is groter, volledig behaard en vliegt relatief langzaam. Dat behaarde lijf helpt bij het verzamelen en vervoeren van stuifmeel tijdens het zoeken naar nectar. Een bij is wat slanker en sneller en ook behaard. Zowel bijen als hommels steken meestal alleen als ze zich bedreigd voelen.
Wespen zien er anders uit. Ze zijn vrijwel kaal, hebben een duidelijke wespentaille en vallen op door hun geel-zwarte strepen. Die kleuren zijn niet voor niets zo opvallend: in de natuur zijn ze een waarschuwing voor mogelijke vijanden.
100.000 soorten wespen
Steken zal een bij niet snel doen, omdat hij dat vaak met de dood moet bekopen. Bijen en hommels zijn vegetariërs. O ja, dé bij of dé hommel bestaat niet. Er zijn vele soorten. Dat geldt ook voor de wesp. Wereldwijd zijn ongeveer 100.000 wespensoorten bekend. In Nederland komen meer dan 5.000 soorten voor. De meeste mensen kennen echter vooral de gewone wesp en de Duitse wesp, de soorten die we in de zomer regelmatig rond eten en drinken zien verschijnen.
De gewone wesp leeft in kolonieverband
De gewone wesp (Vespula vulgaris) leeft in kolonieverband en heeft één koningin. Zij brengt de winter door achter boomschors, in muurspleten, tussen opgeslagen hout of open en bloot aan een balk in een schuurtje. Eigenlijk is zij dan nog een kroonprinses, want ze heeft nog geen eigen volk gesticht. Afhankelijk van het weer en het insectenaanbod zoekt zij in april-mei een geschikte plaats om haar staat te stichten. Deze wordt met zorg uitgezocht. Daar waar de zon het langste schijnt, waar de warmte blijft hangen. Cellen zijn 13mm diep.
Papier-mache maken
Als de eitjes uitkomen gaat de koningin rupsen zoeken om de larven te voeden. De koningin neemt ook houtvezels mee die nieuwe lagen voor het nest vormen. Dat gebeurt behoedzaam en precies: de koningin meet de afmetingen van haar nest met haar voelsprieten. De wesp knaagt aan het hout, vermengt het met speeksel en vormt kleine balletjes. Met dit papier-maché wordt het nest opgetrokken dat zich tot een doorsnee van meer dan 30 centimeter kan ontwikkelen.
Bedenk wel, dat de wesp dus eerder dan de mens papier kon maken. Meestal is de ruimte rond het nest bepalend voor de vorm. Aan de onderkant bevindt zich de in- en uitvliegopening. In zeshoekige cellen worden de eieren gelegd. De eerste larven worden door de koningin gevoed met delen van de gevangen insecten, die na de vangst met de angel worden doodgestoken en vermalen.
Direct na de voeding geven de larven een vloeistofdruppel af die de koningin oplikt en als voedsel voor zichzelf gebruikt.
Waarom komen wespen op onze limonade af?
In augustus-september worden wespen meestal als lastig ervaren, omdat dan het aantal volwassen wespen relatief groter is dan het te verzorgen broed. Er ontstaat een tekort aan zoetstof die door de larven wordt opgebraakt in ruil voor aangeboden voedsel. In die tijd legt de koningin steeds meer onbevruchte eieren. Daaruit worden mannetjes geboren. Deze paren in de nazomer met de jonge vrouwtjes, waarna de mannetjes het loodje leggen.
In de herfst gaan ook de koningin en alle werksters dood door gebrek aan voedsel. De nieuwe, bevruchte kroonprinsessen, die vetreserves hebben, zoeken een goed heenkomen om de winter door te brengen. Hiermee is meteen duidelijk, waarom in het najaar de wespen op onze tuintafel afkomen. Op onze tafels is altijd wel wat zoetigheid te vinden.
Mocht je toch gestoken worden, dan helpen blaadjes van basilicum of peterselie. In ons land leven vijftien wespensoorten die sociaal leven.
Belangrijk voor de natuur
Vooral bijen zijn belangrijk bij de bestuiving van bloemen. Zonder deze en ook andere insecten zijn er veel minder vruchten en sterven planten uit, omdat ze geen zaad meer maken. Helaas neemt het aantal insecten sterk af. Dat komt onder andere door het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw. Wetenschappers maken zich daar grote zorgen over.
Om insecten te helpen moeten er volop verschillende inheemse planten groeien. In natuurgebieden en ook in parken, tuinen, langs akkers en in bermen. Dan bloeien er van de vroege lente tot de late herfst overal bloemen en is er altijd voedsel te vinden voor bijen, wespen en vele andere insecten. Mocht je overigens meer willen weten over wespen, kijk dan eens op de site van de Wespenstichting
Wist je dat...
- Er in Nederland meer dan 5.000 verschillende wespensoorten voorkomen?
- Een wespenkolonie uit slechts één koningin bestaat?
- Een werkster vaak maar twee tot drie weken leeft?
- De meeste wespensoorten solitair leven en dus helemaal geen grote nesten bouwen?
- Een hoornaar eigenlijk gewoon een grote wesp is?
- Wespen grote aantallen vliegen, rupsen en andere insecten vangen?
- Alleen jonge, bevruchte koninginnen de winter overleven om het jaar daarop een nieuwe kolonie te starten?
Column van Maashorstranger ria
Ria Smits is actief betrokken bij natuurgebied De Maashorst. Onder andere als Maashorstranger. Haar natuurervaringen en kennis schrijft ze op in columns. Hier las je een ingekorte versie. De hele column kun je lezen op de website van IVN Uden: Column Ria Smits – De wesp.pdf.
